Hôm nay Thứ 5, Ngày 2 Tháng 10 Năm 2014 - Chào mừng bạn đến với Website Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, Địa chỉ: Đường Tân Trào - TP Tuyên Quang, Điện thoại: (027) 6 251 837, Email: Support@tuyenquang.gov.vn Trang chủ Liên hệ Gửi bài cho BBT Đăng nhập

TÌM KIẾM BÀI VIẾT
<Tháng Mười 2014>
HBTNSBC
293012345
6789101112
13141516171819
20212223242526
272829303112
3456789

[HyperLink11]
[HyperLink11]

HÁT SOỌNG CÔ CỦA NGƯỜI SÁN DÌU
Thứ 3, ngày 31 tháng 12 năm 2013 - 13:6
Muốn biết tận gốc, tận ngọn về người Sán Dìu thì phải biết soọng cô. Đấy không chỉ là tiếng hát mà còn là của cải cha ông để lại, là bức tranh sinh động về người Sán Dìu ở Tuyên Quang. Soọng cô phát âm theo tiếng Hán nghĩa là xướng ca, tiếng Sán Dìu nghĩa là ca hát, được lưu truyền từ đời này sang đời khác, trở thành một nhu cầu tinh thần không thể thiếu được trong đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất của người Sán Dìu ở Tuyên Quang. Cũng như làn điệu sli, lượn của người Tày, Nùng và sình ca của người Cao Lan, Soọng cô là một thể loại dân ca trữ tình với lời hát đối đáp nam nữ, Mỗi bài ca là một bài thơ được viết theo thể Thất ngôn tứ tuyệt, ghi chép bằng chữ Hán và lưu truyền trong dân gian. Từ đời này sang đời khác, thế hệ này sang thế hệ khác, người Sán Dìu đã hát soọng cô. Họ say mê hát bởi soọng cô bắt nguồn từ cuộc sống bình dị, chất phác, nói lên tâm tư, tình cảm, ước vọng của người dân lao động.

      Soọng cô được hát trong đám cưới và hát trong lao động sản xuất và đời sống sinh hoạt. Trong đám cưới phải trải qua các lễ: dạm hỏi, so tuổi, ăn hỏi, lễ cưới và lại mặt thì soọng cô được hát để nghênh tiếp khi đoàn đón dâu đến trước cửa nhà gái và hát chúc mừng sau nghi lễ khai hoa tửu. Trong đám cưới có tới hàng trăm bài hát chúc mừng, được đại diện hai họ thay nhau hát suốt đêm. Còn trong đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất của dân tộc Sán Dìu  thì soọng cô lại trở thành một tập quán quen thuộc, để nam nữ giao duyên, kết thành đôi lứa. Soọng cô thường được hát vào lúc nông nhàn, nam nữ từ làng này đến làm khách và là bạn hát ở làng khác, trai gái hát tại các gia đình, bên những bếp lửa ấm cúng và cũng có khi trong lao động sản xuất, nam nữ cũng hát ứng tác theo từng hoàn cảnh để tìm hiểu nhau, gắn bó và biết bao đôi lứa đã kết duyên vợ chồng. Từ những đám cưới, trai gái khắp các bản làng lại tìm đến với nhau qua những đêm soọng cô, họ lại hát, tiếng hát như sợi chỉ màu để nối những tâm hồn và dệt nên những mối tình đằm thắm. Người Sán Dìu hát ở trong nhà bên bếp lửa (hát mở đầu, hát chúc xóm làng, hát xin phép chủ nhà, hát làm quen, hát giao duyên, hát tiễn…). Lời hát càng phong phú, sinh động hơn khi hát ứng tác trong đời sống sinh hoạt, lao động, sản xuất (hát mừng năm mới, hát trong tiết xuân, hát khi gặp nhau ở giếng làng, hát khi hái chè trên núi, hát trên thác nước cao…). Cuộc sống là nguồn cảm hứng để chính người Sán Dìu sáng tác soọng cô cho mình hát, những lời ca bình dị ấy đã trở thành món ăn tinh thần, mặc cho thăng trầm thời gian nhưng vẫn sống mãnh liệt và lắng đọng lại trong tâm hồn.

           Ảnh: Hát Soọng cô của dân tộc Sán Dìu

         Mùa xuân, khi đến làng khác để hát soọng cô... trong không gian ấp áp quây quần bên bếp lửa, lời hát đầu tiên bao giờ cũng dành hát chào hỏi, chúc sức khoẻ những người lớn tuổi, bà con làng xóm để tỏ lòng kính trọng, lễ phép đồng thời ngỏ ý mời các cụ già vui hát cùng con cháu. Từ những lời ca mở đầu còn ngại ngùng, e lệ, đêm hát đã đưa nam nữ đến gần nhau hơn, họ hát ca ngợi quê hương, rồi bày tỏ tình yêu đôi lứa, cho đêm hát cứ dài bất tận...có câu hát rằng:

"Nhóng lý on  xim mạo sóc xòi

Nón tách lống nhòng không ết son

Nón tách lống nhòng không ết ốc

Không già không nạ không thai mòn"

Tạm dịch là:

      Nàng ơi đừng nghĩ lo nhiều

Để chàng cùng liệu việc mình với ta

      Ước gì chung mẹ chung cha

Chung nhà, chung cổng cùng vào một sân

Đến lúc phải chia tay, họ lưu luyến hẹn ngày gặp lại bằng những câu hát tiễn gắn với sông núi, xóm làng ...Câu hát tiễn giữa người ở, người về như cứ muốn ngân dài hơn, lời hát lúc ngập ngừng, khi da diết như muốn níu chân người lại. Người về như muốn nói, muốn hát thêm mội chút, sợ những lời đã nói, đã hát chưa đủ làm bạn hiểu lòng mình, người ở lại thì như muốn mượn câu hát để giữ chân bạn thêm chút nữa để tỏ bày nỗi nhớ. Có một câu hát bày tỏ tình cảm khi sắp phải chia tay mà tôi vẫn còn nhớ, hát rằng:

                                       Then cong bo

Hoi lống vọng choóc dịp xan thó

Choóc chấy lý xan lý noi kẹo

Lóng kim lý nỉ bác bôn xói.

Tạm dịch là:                   

Trời sắp sáng

Mở lồng thả chim bay vào núi

Chim xa núi đêm ngày chim hót

Anh xa nàng anh nhớ không quên.

           Nam nữ có thể hát với nhau trong một đêm, nhưng tuỳ theo từng hoàn cảnh, có thể cuộc hát kéo dài đến ba bốn đêm nhưng lời ca của đêm hát sau phải không được trùng lặp với lời ca của đêm hát trước. Đây chính là sự thể hiện tài ứng tác thơ ca của người Sán Dìu. Có lẽ đó là lý do làm cho vốn  sọong cô ngày càng phong phú...            

Cố nghệ nhân Trương Văn Phú, ở thôn Trúc Long, xã Sơn Nam, huyện Sơn Dương khi còn sống là người thầm lặng tìm đến những cụ già trong làng, hễ ai còn giữ, còn nhớ được bài hát nào là ông lại đến để ghi chép lại, người bảo nay con cháu đâu còn thích thì ông chép làm gì, khi về với tổ tiên có mang theo được đâu, người cũng say sưa và đồng cảm thì cùng đọc, cùng hát, cùng giúp ông ghi chép để rồi lúc rảnh rỗi thì cùng nhau hát…có lần ông đã tâm sự với tôi rằng: "câu hát như tiếng lòng tôi vậy, tôi sưu tầm gìn giữ cho tôi, âu cũng là để giữ lại cái bản sắc văn hóa của dân tộc mình" và ông đã sưu tầm được đến rất nhiều bài soọng cô.

Thiết nghĩ, soọng cô là một di sản văn hoá đặc sắc của đồng bào Sán Dìu, việc gìn giữ trước tiên phải từ chính chủ nhân của nó và lớp trẻ lại càng giữ vai trò quan trọng... để soọng cô sẽ ngân nga trong những đêm hát bất tận, ca ngợi quê hương đất nước, cho lứa đôi đằm thắm nên duyên vợ chồng.

                                                                              

                                                                                        H.T

 

 

Lượt xem:   1531  views  Bản in

Các tin đã đăng

Xem tin theo ngày  tháng  năm   
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
[HyperLink11]
Online: 1
Truy cập: 117.033
Cơ quan chủ quản:  Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Việt Thanh, Giám đốc Sở
Trụ sở:Đường 17/8, Phường Minh Xuân, Thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 0273 822 683
Email
: vanhoattdl@tuyenquang.gov.vn
Thiết kế và kỹ thuật: Trung tâm CNTT và Truyền thông.
Design by